ABD Başkanı Donald Trump, hafta boyunca yeniden yükselen askeri gerilime rağmen İran ile müzakere kanalının açık kalacağını duyurdu.
Trump, İran’ın görüşmelere devam edilmesini istediğini ve Washington’ın bunu kabul ettiğini belirtti. Ancak geçen ay taraflar arasında varılan geçici ateşkesin artık geçerli olmadığını açıkladı.
İran ise ABD’den doğrudan görüşme talep ettiği iddiasını reddetti. Tahran yönetimi, Katar’dan gelen arabulucuları kabul ettiğini ve temasların bu kanaldan yürütüldüğünü bildirdi.
Ateşkes bitti masa dağılmadı
Trump’ın açıklamaları, Katar ve Suudi Arabistan’a ait üç ticari tankerin saldırıya uğramasının ardından geldi.
Saldırılar üzerine ABD, İran’daki askeri hedefleri vurdu. İran da Körfez ülkelerinde bulunan ABD askeri noktalarına füze ve insansız hava araçlarıyla karşılık verdi.
Haftanın son gününde yeni bir saldırı bildirilmedi. Katar heyeti, gerilimi düşürmek ve müzakereleri yeniden canlandırmak amacıyla İranlı yetkililerle temas kurdu.
İran Sağlık Bakanlığı, çarşamba ve perşembe günlerindeki ABD saldırılarında altı kentte 17 kişinin hayatını kaybettiğini, 115 kişinin yaralandığını açıkladı.
Trump’tan 1000 füze tehdidi
Trump, İran’ın kendisine yönelik bir suikast girişiminde bulunması halinde ağır bir askeri karşılık verileceğini söyledi.
ABD ordusunun İran’a yöneltilmiş 1000 füzeyle hazır beklediğini öne süren Trump, ilk saldırının ardından binlerce füzenin daha devreye girebileceğini belirtti.
Trump, ABD ordusuna bir yıl boyunca hazır durumda bulunması yönünde emir verdiğini de açıkladı. Sürenin gerektiğinde uzatılabileceğini ifade etti.
Açıklama, Amerikan basınında İsrail’in Trump’a yönelik olası bir İran planına ilişkin istihbaratı Washington ile paylaştığı yönündeki haberlerin ardından geldi.
Hürmüz için üç şart masada
Müzakerelerin merkezindeki en kritik başlıklardan birini Hürmüz Boğazı oluşturuyor. ABD, İran’dan boğazdaki gemilere yönelik saldırıların sona ereceğini kamuoyuna açık biçimde ilan etmesini istiyor.
Washington ayrıca bütün geçiş güzergâhlarının açılmasını ve gemilerden herhangi bir ücret alınmamasını talep ediyor.
İran ise Hürmüz Boğazı’ndaki faaliyetlerin kendi kontrolünde olması gerektiğini savunuyor. Tahran yönetimi, geçiş yapan gemilerden ücret alınmasını gündeme getirmişti.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin, gemilerin güvenli geçişi için yapılabilecek düzenlemeleri görüşmek üzere Umman’ı ziyaret etmesi bekleniyor.
Savaş öncesinde küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan taşınıyordu. Bu nedenle boğazdaki geçiş koşulları yalnızca askeri gerilimi değil, küresel enerji fiyatlarını da doğrudan etkiliyor.
Petrol sekiz haftanın en sert yükselişini yaşadı
Körfez’de yeniden başlayan çatışmalar, petrol fiyatlarını haftalık bazda son sekiz haftanın en güçlü yükselişine taşıdı.
Tanker trafiğindeki yavaşlama, sigorta maliyetlerindeki artış ve yeni saldırı ihtimali enerji piyasasında arz endişesini yeniden güçlendirdi.
ABD yönetimi açısından petrol fiyatlarındaki yükseliş, kasım ayında yapılacak Kongre seçimleri öncesinde siyasi risk de oluşturuyor. Akaryakıt maliyetlerindeki artışın tüketici fiyatlarına yansıması Washington’ın müzakere baskısını artırıyor.
Piyasalar yeni dönemde Katar ve Umman’ın arabuluculuk girişimlerini, İran’ın Hürmüz taleplerine vereceği yanıtı ve tarafların yeniden askeri harekâta başlayıp başlamayacağını izleyecek.
